دانش بومی انار در ایران؛ ضرورت‌ها، مصداق‌ها و کاربردها

شاقلی, ریحانه; قاسمی, جواد

دانش بومی انار در ایران؛ ضرورت‌ها، مصداق‌ها و کاربردها

نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسندگان

¹ استادیار، مرکز تحقیقات و آموزش و منابع طبیعی استان خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مشهد، ایران

² استادیار، موسسه آموزش و ترویج کشاورزی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

چکیده

کشاورزی ایران، گنجینه‌ای از دانش و تجربه است که قرن‌ها توسط نسل‌های مختلف منتقل شده است.بسیاری از صاحب‌نظران، کلید موفقیت پذیرش نوآوری‌ها توسط کشاورزان را مطالعه و الهام گرفتن از نظام‌های خرد محلی،دانش بومی و ادغام مبتکرانه آن با دانش‌ها و فناوری‌های نوین می‌دانند.در این بین، انار یکی از محصولات باغی است که از دیرباز در ایران کشت می‌شده و به‌عنوان نماد فرهنگی و کشاورزی، نقش بی‌بدیلی در توسعه اقتصادی جوامع روستایی ایفا کرده است؛ بنابراین شناخت دانش بومی و تلفیق آن با دانش نوین می‌تواند بر غنای حوزه علمی و کاربردی تولید و مصرف این محصول و حل برخی چالش‌ها و مشکلات آن کمک شایانی نماید.بر این اساس، در مطالعه حاضر، با رویکرد مروری، به بررسی دانش بومی انار در ایران از طریق مرور میراث مکتوب و تحلیل کاربردهای آن با تمرکز بر استان‌های اصلی تولیدکننده این محصول(فارس، مرکزی، یزد، سمنان، لرستان، اصفهان و خراسان رضوی) پرداخته شد.نتایج نشان داد دانش بومی انار در ایران در زمینه روش‌های کشت و آبیاری، مدیریت آفات‌ و بیماری‌ها و انتخاب ارقام مناسب؛ هم‌چنین خواص دارویی و درمانی و کاربرد آن در تغذیه دام‌ها، به‌عنوان یک گنجینه ارزشمند،نه تنها در حفظ تنوع‌زیستی این محصول، بلکه در ارائه راهکارهای عملی در کشاورزی و پیشبرد تحقیقات علمی نیز مؤثر بوده است.از این‌رو، با توجه به اهمیت محصول انار در بخش کشاورزی از یک‌سو و چالش‌های روزافزون بخش، مانند تغییرات اقلیمی و کاهش منابع آبی،از سوی‌ دیگر، استفاده از دانش بومی می‌تواند به‌عنوان راهکاری مؤثر برای توسعه پایدار این محصول در کشور مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها